Het Wilde Oog en Willemijn de Greef

Performance Het Wilde Oog in Spakenburg met Willemijn de Greef en Hendrikje Kuis. Foto met dank aan Het Wilde Oog, Wout Nooitgedagt©

Door Hans Lemmerman

Mensen die de Zuiderzee nog hadden meegemaakt
Rond 2006, we waren al een aantal jaren bezig met het project SPKNBRG, raakten we ons ervan bewust dat we ons bevonden in een omslagpunt in de cultuurgeschiedenis. Het aantal vrouwen dat in hun kleding dagelijks de verbondenheid met de streek uitdrukte én mannen die de Zuiderzee nog hadden meegemaakt, ging in rap tempo omlaag. Het leek ons goed om aan twee jonge vormgevers een opdracht te geven een sieraad te maken dat samenhing met Spakenburg. Lotte van Laatum (Design Academy) ontwierp in het project ‘Ootjies Tas’ drie bijzondere tassen, die werden gebreid door Spakenburgse vrouwen. Hedendaagse beugeltassen die nauw samenhingen met de regionale klederdracht.

Het Wilde Oog en Willemijn de Greef
De tweede jonge vormgeefster vonden we tijdens de eindexamendagen van de Rietveldacademie in 2006: Willemijn de Greef. In haar tentoongestelde sieradenwerk was duidelijk de kracht van traditie aanwezig, onder andere ontleend aan klederdracht. Herkenbare vormen, zoals de Zeeuwse knoop, had ze getransformeerd naar andere materialen zoals zink, wol, touw en zilveren knopen van hout. En in abstractere vormen. Er waren werken bij die extreem uitvergroot waren; ik herinner me een gigantisch lange parelketting; ook was er werk dat verwantschap toonde met het idioom van de wandkleden van Magdalena Abakanowicz, door Willemijn tot eigen weefsel-sieraden gemaakt. De Greef bleek opgegroeid te zijn in de provincie Zeeland en had voordat ze aan de Rietveld begon, al de ambachtelijke opleiding gevolgd in Schoonhoven.

Geridderde vissers
In het project ‘Geridderde Vissers’ werden acht Spakenburgse vissers gepresenteerd in samenspel met de sieraadkunst van Willemijn. Zij maakte speciaal voor de acht mannen stoere broches. Daarvoor vond ze inspiratie in de rijk van bloemmotieven voorziene Spakenburgse kraplappen (de gesteven schouderkappen). En in de drukblokken die bij de oorspronkelijke klederdrachtstoffen (de sitsen) van onmisbare waarde waren. In India had Willemijn een lokaal bedrijfje ontdekt waar vaklieden textielstempels konden snijden van de bloemmotieven die Willemijn maakte. Exclusieve houten gegraveerde ‘bloem’blokken werden verscheept, door Willemijn beschilderd en grafisch voorzien van de botter waarop de visser gevaren had.

Geen dansbenen maar zeebenen
Hoe een textielstempel, ooit bepalend voor de klederdracht, tot sieraad gemaakt wordt en wordt gedragen door Spakenburgse vissers.

Hendrik Hopman: Wij hadden geen dansbenen maar zeebenen. Wij haalden de meisjes van de waterkant.

Willem de Graaf: Ik lees de Bijbel en denk ’Wat een goede zeemanslui!’

Willem van Diermen: Met je vader varen is het mooiste wat er is. Alles wat ik nou kan, komt van vader vandaan. Hij was net als ik. Geen prater. Een harde werker. Wel tachtig uur.

Hendrik en de beide Willems plus nog vijf vissers met oerhollandse namen transformeren door het project ‘Geridderde Vissers’ tot ware Spakenburgse Casanova’s.

Spakenburgse kraplappen als pronklappen
Na een reeks fotoshoots met de drie (schoon)zussen Koelewijn en Kuis, ontdekten we in deze periode hoe authentiek ze waren in het handelen voor de filmcamera. Zij, conservatoren van een voorbije tijd, schitterden niet alleen met hun dracht, maar ontroerden ons ook door hun toewijding. Inge van Run en ik, opgeleid aan de theaterschool, begonnen met het ontwerpen van eenmalige performances en legden die vast op film en video. Als documenten voor de toekomst. Ik licht er twee uit. In Enschede waren we in Roombeek, de wijk die in 2000 werd weggevaagd door de vuurwerkramp. Op die locatie waren tot in de jaren 70 veel textielbedrijven gevestigd, waaronder Tilanus, Menko en Ten Cate. Hier voerden de Spakenburgse Diva’s een eenvoudig ritueel uit, te zien op You Tube: Het Wilde Oog in Enschede. Deze videoperformance is een voorbeeld van hoe Het Wilde Oog eilanden overbrugt en uiteenlopende tradities en beeldcodes samenbrengt. Uitgevoerd door vrouwen die de kracht van traditie ervaarbaar maken.

Kraplappen uit het Textiellab
Een paar jaar daarvoor vond net buiten Spakenburg een ritueel plaats met Diva Hendrikje Kuis en Willemijn de Greef. Willemijn had bij het Textiellab van het TextielMuseum in Tilburg een vijftiental wollen kraplappen vervaardigd, geïnspireerd op de kleuren die ze aantrof in het polderlandschap van Eemland. De kern van deze videoperformance: Willemijn verankert haar kraplappen stevig in de grond; daarna ontdoet Hendrikje zich van haar (echte) Spakenburgse kraplap. Legt háár sieraad in de lichte rouw af. Deze wordt in één van de twee rijen gelegd en eveneens verankerd. Een traditie die op sterven staat wordt teruggegeven aan de natuur. Een vloer van memorie met uitzicht op de windmolens van Flevoland.

Hans Lemmerman

Bibliografie
Doornbusch, E. (5 november 2021) Overzicht gastcolumns eerste jubileum 2021. hedendaagsesieraden.nl.

Links
• Wikidata

Donaties
Deze website heeft geen commercieel doel en is op persoonlijk initiatief, onafhankelijk en geheel op vrijwillige basis met minimale middelen tot stand gekomen. Wilt u dat steunen met een gift? Dat kan! U kunt uw bijdrage overmaken naar: NL27 TRIO 0781 5140 02 ten name van E. Doornbusch te Amsterdam onder vermelding van hedendaagse sieraden, ook kunt u doneren via paypal.me/hedendaagsesieraden. Giften zullen worden aangewend voor onderhoud en verbetering van de website.

Duurzaam verwijzen naar deze pagina? Gebruik dan deze link: https://hedendaagsesieraden.nl/2022/06/23/het-wilde-oog-en-willemijn-de-greef/

Geef een reactie