James Bond in het Rijksmuseum Amsterdam

Anoniem, ring met vuursteenslot, 1650-1670. Collectie Rijksmuseum, NG-NM-868. Foto Rijksmuseum, staal, bergkristal
Ring met vuursteenslot, 1650-1670. Collectie Rijksmuseum, NG-NM-868. Foto Rijksmuseum, staal, bergkristal
Anoniem, ring met vuursteenslot, 1650-1670. Collectie Rijksmuseum, NG-NM-868. Foto met dank aan Rijksmuseum, publiek domein

Door Eveline Sint Nicolaas

Verborgen tussen 17de-eeuwse musketten, pistolen vervaardigd van ivoor, kanonnen en harnassen in de wapenkamer van het Rijksmuseum bevindt zich een klein en bijzonder wapen. Het is een ring die bestaat uit een stalen zetting met twee stukken geslepen bergkristal waartussen een vuursteenslot is bevestigd. Dit vuursteenslot (het ontstekingsmechanisme) is op de omringende vuurwapens op ware grootte te zien en heeft, net als bij de echte wapens, een klein stukje vuursteen geklemd in de haan.

Het geheel is zo fraai en nauwkeurig gemaakt dat het waarschijnlijk bedoeld is om echt te functioneren. Dat blijkt ook uit de ronde inkeping in de zetting van de ring waar mogelijk een kleine loop in kon worden bevestigd. Als de eigenaar de ring omdeed kon hij met zijn andere hand het slot spannen en vervolgens afvuren. Welk effect dat had weten we helaas niet. De bijbehorende miniatuurloop is niet bewaard gebleven en het blijft daarom onduidelijk of deze ring een dodelijk effect kon hebben of dat het louter een curiositeit was, bedoeld om te pronken met het technisch vernuft van de Hollandse geweermakers.

Dat het om een bijzonder object gaat blijkt ook uit de herkomst van de ring. Deze gaat in elk geval terug tot het Koninklijk Kabinet van Zeldzaamheden, een van de voorlopers van het Rijksmuseum en lange tijd de bewaarplaats van een deel van de stadhouderlijke collecties. Over de opdrachtgever of eigenaar van de ring wordt in de catalogus van het Koninklijk Kabinet niets vermeld, maar op grond van de vorm van de slotplaat kan het slot gedateerd worden tussen 1650 en 1670 en dat betekent dat Willem II (1626-1650), Willem III (1650-1702), Hendrik Casimir II (1657-1696) en Willem Frederik van Nassau-Dietz (1613-1664) in aanmerking komen als mogelijke eigenaar van de ring.

In tegenstelling tot in de ons omringende landen zijn er in Nederland nauwelijks wapens met een stadhouderlijke achtergrond bewaard gebleven. Er zijn de pistolen van Willem Frederik die zichzelf per ongeluk dodelijk verwondde bij het schoonmaken van een van zijn vuurwapens en de hoed en kolder van vader en zoon Casimir, beiden met kogelgat. Al deze voorwerpen werden eerst als reliek bewaard in het Stadhouderlijk hof in Leeuwarden om later opgenomen te worden in het Koninklijk Kabinet van Zeldzaamheden en vervolgens in de collectie van het Rijksmuseum. Vermoedelijk hoort deze ring ook bij die stadhouderlijke stukken: vriendelijk ogend, met een verborgen doeltreffendheid.

Eveline Sint Nicolaas

Dit artikel is eerder gepubliceerd in: Koninklijke curiosa, Liber Amicorum voor Flip Maarschalkerweerd (Koninklijke Verzamelingen 2019), p. 95.

Bibliografie
Doornbusch, E. (5 november 2021) Overzicht gastcolumns eerste jubileum 2021. hedendaagsesieraden.nl.

Links
Rijksstudio
• Wikidata

Donaties
Deze website heeft geen commercieel doel en is op persoonlijk initiatief, onafhankelijk en geheel op vrijwillige basis met minimale middelen tot stand gekomen. Wilt u dat steunen met een gift? Dat kan! U kunt uw bijdrage overmaken naar: NL27 TRIO 0781 5140 02 ten name van E. Doornbusch te Amsterdam onder vermelding van hedendaagse sieraden, ook kunt u doneren via paypal.me/hedendaagsesieraden. Giften zullen worden aangewend voor onderhoud en verbetering van de website.

Duurzaam verwijzen naar deze pagina? Gebruik dan deze link: https://hedendaagsesieraden.nl/2021/12/07/james-bond-in-het-rijksmuseum-amsterdam/

Geef een reactie