In memoriam: Claartje Keur, verzamelaar met een verhaal

Claartje Keur, Zelfportret met halssieraad van Chris Steenbergen, Amsterdam, Spui, 25 mei 2013. Foto Claartje Keur
Claartje Keur, Zelfportret met halssieraad van Chris Steenbergen, Amsterdam, Spui, 25 mei 2013. Foto Claartje Keur
Claartje Keur, Zelfportret met halssieraad van Chris Steenbergen, Amsterdam, Spui, 25 mei 2013. Foto met dank aan Claartje Keur©

In memoriam: Claartje Keur, verzamelaar met een verhaal
Amsterdam 6 februari 1938 – Apeldoorn 19 maart 2021

Dit artikel is in het Engels op 17 mei 2021 voor het eerst gepubliceerd op Art Jewelry Forum.

Er zijn veel verschillende soorten verzamelaars in kunst en sieraad. Claartje Keur was een speciale soort. Ze was niet internationaal bekend, maar geliefd en gewaardeerd in eigen land. Haar liefde voor sieraden ging verder dan een privé genoegen – ze wilde de sieraadkunstenaars wat teruggeven door mogelijkheden te bieden om nieuw werk te maken en te verkopen.

Claartje studeerde aan een Technische Hogeschool waar ze in contact kwam met de fotografie. Later, in de jaren 90, werkte ze als docente Nederlands en Drama op een scholengemeenschap in Zetten. In de periode van 1993 – 2006 nam ze deel aan fotografie projecten en exposeerde ze regelmatig als fotograaf, vooral in Apeldoorn en Arnhem. Ze werkte graag in series van foto’s die samen een collectie vormden. Het verglijden van de tijd, en het idee om te bewijzen dat je ergens was, speelden een rol in haar fotoprojecten, zoals De Flat. Op 21 december gedurende de langste nacht van het jaar fotografeerde ze van zonsondergang tot zonsopgang elke 20 minuten het uitzicht op een flat. De steeds veranderende combinaties van verlichte ramen gaven de foto’s een ritme en een geheimzinnige betekenis alsof er een code achter verborgen lag. (zie: catalogus ‘k Zou zo graag een ketting rijgen, 1998)
In de late jaren 70 kwam ze bij toeval in contact met hedendaagse sieraden en ze werd direct aangetrokken door de eigenzinnigheid daarvan. Maar pas een jaar of 10 later, toen het Nederlandse sieraad zich bevrijd had van de formele en materiële taboes die sinds de late jaren 60 een grote rol speelden, begon ze met het verzamelen van sieraden.
In de jaren 80 was een nieuwe generatie sieraadontwerpers op het toneel verschenen, jonge mensen die zich niets meer aantrokken van taboes en die niet bang waren zich te bevrijden van formalisme en ongeschreven regels en wetten. Ze waren geïnteresseerd in andere ideeën, werkten met metalen zoals goud, zilver en zink, en maakten ambachtelijk, vaak eenmalig werk. Claartje werd een geregelde bezoeker van de Nederlandse galeries (en dat waren er veel in de jaren 90). Ze kwam altijd naar openingen, gewapend met haar camera om kunstenaars en bezoekers te kunnen fotograferen. Veel mensen zullen wel wat afdrukken van haar hebben, die ze later vaak opstuurde met een aardige boodschap op de achterkant.

Claartje’s eerste aankoop betrof 4 sieraden in een keer, van Annelies Planteijdt, Jacomijn van der Donk, Peggy Bannenberg en Laura Bakker. Deze sieraden waren van metalen gemaakt: ijzer, zilver, en koper en andere materialen zoals glas, zijde en bloedkoraal. Op dat moment nam Claartje bovendien de belangrijke beslissing dat ze alleen colliers zou verzamelen. Ze wilde de sieraden namelijk dragen en ze hield van de positie van het halssieraad op het lichaam, rond de hals en dichtbij het gezicht. Bovendien was ze gefascineerd door de cirkel, een oneindige vorm waarin de herhaling van elementen een rol speelt. Het is dus begrijpelijk dat er minder hangers in haar collectie zitten, en slechts enkele broches.

Ze raakte ook al snel geïnteresseerd in conceptuele sieraden van kunstenaars als Gijs Bakker, Dinie Besems en Marcel Wanders. De Krijtjes Ketting (1993) van Dinie Besems bijvoorbeeld is een dubbele ketting van ronde kralen gemaakt van wit (bord- of stoep)krijt. De Krijtjes Ketting liet sporen na op de kleding. Claartje combineerde de krijt-ketting met een ketting met zilveren krijtjes-hanger, en maakte een zelfportret waarop de krijtsporen op de zwarte jurk duidelijk te zien zijn. Ze hield van dit soort avonturen.

In Nederland aan het eind van de jaren 90 was een interesse ontstaan in sieraden die waren gemaakt door beeldende kunstenaars (Galerie Louise Smit en Galerie Carin Delcourt van Krimpen besteedden hier bijvoorbeeld aandacht aan). Het prikkelde Claartje Keur’s interesse en zij besloot om zelf kunstenaars uit te nodigen een collier speciaal voor haar te maken. In haar collectie bevindt zich daarom een groep unieke colliers van bekende kunstenaars als Maria Roosen (een grote blauwe glazen oogbol aan een zwart koord), Helen Frik (een eenvoudige dikke roze wollen draad met zes kleine bedels van goud, zilver, Perspex en koraal), Carel Visser (een collier van acht koehoorns verbonden met scharnieren), Rob Scholte (een bos touw met drie gezeefdrukte zilveren vliegtuig bagagelabels) en een wild collier van Rob Birza, gemaakt van veren, pitten en kralen.

Andere overwegingen speelden ook een rol bij het verzamelen: zo wilde Claartje graag zoveel mogelijk verschillende materialen in haar collectie hebben, en werk van zoveel mogelijk verschillende kunstenaars. Maar ze verzamelde alleen van Nederlandse kunstenaars en van buitenlandse kunstenaars die aan een Nederlandse academie hadden gestudeerd en in Nederland woonden en werkten.
Claartje wilde graag alles weten over haar sieraden en over de kunstenaars die ze gemaakt hadden. Hier kon ze haar werk als fotograaf uitstekend bij inzetten. Ze besloot portretfoto’s te gaan maken van elke kunstenaar in haar of zijn studio. Tijdens deze daglicht sessies, had ze alle tijd om rustig te praten over sieraden, en over de ideeën en keuzes die kunstenaars maken. In 1998 organiseerde ze haar eerste tentoonstelling met een keus uit haar colliers, gecombineerd met de kunstenaarsportretten. De tentoonstelling ‘k Zou zo graag een ketting rijgen, Claartje Keur’s Collectie Colliers & haar portretten van de makers, vond plaats in de koepelzaal van het Museum voor Moderne Kunst Arnhem – geheel passend, in een cirkel opgesteld. Bij de tentoonstelling verscheen een kleine catalogus. Bij deze gelegenheid leerde ik Claartje goed kennen als een open en veelzijdige vrouw, met een grote passie voor sieraden, fotografie, film en andere zaken zoals haar verzameling kinderspeelgoed van Ambi toys.

Claartje vond het belangrijk om contact met de kunstenaars te onderhouden en zocht daar verschillende manieren voor. Verzamelen betekende voor haar niet alleen het toevoegen van nieuwe stukken aan haar collectie en het dragen van sieraden waar ze veel plezier aan beleefde. Ze wilde ook iets teruggeven aan de makers. Zo startte ze een reeks ansichtkaarten met zelfportret waarop ze een sieraad draagt, altijd in een stedelijke omgeving gefotografeerd. De tekst Groeten uit sieradenland verscheen al snel pront op voorkant van de ansichtkaart. De eerste foto’s in deze reeks zijn uit 1991 – de laatste uit 2013. De kaarten stuurde ze naar de betreffende kunstenaar om te laten zien dat, en hoe, ze het sieraad droeg en als teken van waardering voor de kunstenaar. De kaarten zijn grappig en hebben iets onhandigs. Soms lopen er voorbijgangers het beeld in, vlak achter haar langs. Haar gehavende paraplu lijkt net door de wind gegrepen. Een fietsstuur vult de voorgrond van de foto. Haar haren zitten verward vanwege de wind, en vaak draagt ze een jas over haar arm, of houdt ze een open rugzak voor zich. Claartje maakte gebruik van de zelfontspanner van haar analoge camera, wat uiteraard de positie bepaalde waar ze moest staan, de positie van de camera (vaak op een stuk straatmeubilair), en de tijd die ze had om de foto te nemen. Het zijn bepaald geen geposeerde foto’s maar juist dit was het verhaal dat ze wilde vertellen: dat sieraden onderdeel waren van haar dagelijks leven.

Ook nam Claartje het opdrachtgeverschap serieus. Naast bekende beeldende kunstenaars vroeg ze gevestigde sieraadontwerpers om een collier voor haar te maken. Dat deed ze door middel van de Sieraden Salon, die ze tussen 2000 en 2010 jaarlijks bij haar thuis organiseerde. Elk jaar koos ze een sieraadontwerper uit die vervolgens een jongere collega uitnodigde om ook een collier voor Claartje te maken. Daarnaast moesten beide kunstenaars een kleiner sieraad ontwerpen in een editie van 10. Deze werden verkocht aan de gasten die voor de Salon waren uitgenodigd.

Tien jaar lang, in de periode 2005-2014, organiseerde ze een soortgelijk project genaamd Sieraden met een Verhaal, voor het CODA Museum in Apeldoorn. Zoals altijd had ze duidelijke ideeën over het project en hoe het moest verlopen. Het museum liet aan haar de keus van de kunstenaars en vertrouwde erop dat elk project tot een interessant en uniek collier zou leiden bestemd voor de museumcollectie. Het was de bedoeling dat de kunstenaar een collier zou ontwerpen voor een historisch, hedendaags of fictief persoon. Daarnaast vroeg ze elke kunstenaar een serie van 25 broches te ontwerpen, als afgeleide van het collier, en voor verkoop in de museumwinkel. Claartje had de leiding over elk project en begeleidde de ontwerpen door regelmatig met de kunstenaar te overleggen en het ontwerp te bespreken. Sieraadontwerpers zoals Stephanie Jendis, Liesbet Bussche, Ineke Heerkens en Réka Fekete ontwierpen een Sieraad met een verhaal voor het CODA Museum. Réka Fekete’s voorstel om een collier te maken voor het kraakpand Langgewagt in de Spuistraat in Amsterdam, waar ze woonde en haar eerste atelier had, werd ook geaccepteerd. Hoewel Langgewagt geen persoon was, zag Claartje geen probleem. De manier waarop Réka over het huis met z’n verschillende lagen praatte was zo liefdevol en toonde zo’n dankbaarheid naar het huis dat het niet ver verwijderd was van de liefde die iemand voor een ander mens kan voelen.

Claartje Keur heeft haar sporen nagelaten in het Nederlandse sieradenland. Ze was een bijzondere verzamelaar – een verzamelaar met een verhaal. Helaas moet de Nederlandse sieradenwereld afscheid nemen van een markant en geliefd mens.

Bibliografie
Besten, L. den (14 mei 2021) Claartje Keur, February 6, 1938-March 19, 2021, A Dutch Jewelry Collector With A Story. Art Jewelry Forum.
Besten, L. den (1998) ‘k Zou zo graag een ketting rijgen, Claartje Keur’s collectie colliers & haar fotoportretten van de makers. Arnhem: Museum voor Moderne kunst Arnhem. OCLC 699181441

Links
• Wikidata

Donaties
Deze website heeft geen commercieel doel en is op persoonlijk initiatief, onafhankelijk en geheel op vrijwillige basis met minimale middelen tot stand gekomen. Wilt u dat steunen met een gift? Dat kan! U kunt uw bijdrage overmaken naar: NL27 TRIO 0781 5140 02 ten name van E. Doornbusch te Amsterdam onder vermelding van hedendaagse sieraden, ook kunt u doneren via paypal.me/hedendaagsesieraden. Giften zullen worden aangewend voor onderhoud en verbetering van de website.

Duurzaam verwijzen naar deze pagina? Gebruik dan deze link: https://hedendaagsesieraden.nl/2021/05/17/in-memoriam-claartje-keur-verzamelaar-met-een-verhaal/

Geef een reactie